دلیل انفجار زودپز چیست؟ [۴ علت اصلی + ۹ راهکار پیشگیری]

زودپزها به عنوان یکی از ابزارهای پرکاربرد در آشپزخانه، توانسته‌اند به دلیل کاهش زمان پخت و کارآمدی بالا جایگاه ویژه‌ای پیدا کنند. اما استفاده نادرست از این وسیله می‌تواند منجر به حوادثی مانند ترکیدن یا حتی انفجار شود. این مقاله به بررسی دلایل اصلی انفجار زودپز و همچنین راهکارهای مهمی که قبل از خرید زودپز باید به آن توجه کنید می پردازد. با رعایت این نکات می توانید از بروز چنین حوادثی جلوگیری کنید.

زودپز چیست و چگونه کار می‌کند؟

زودپزها ابزارهای پخت و پزی هستند که با استفاده از بخار تحت فشار به پخت غذا سرعت می‌بخشند. به عبارت دیگر، با بستن درب و جلوگیری از خروج بخار، دمای داخلی زودپز بالاتر از نقطه جوش آب می‌شود و این امر موجب تسریع پخت غذا می‌گردد. با این حال، استفاده نادرست از زودپز می‌تواند باعث افزایش فشار داخلی و در نتیجه انفجار دستگاه شود.

دلایل انفجار زودپز:

انفجار زودپز ممکن است به دلایل مختلفی رخ دهد که عمده آن‌ها ناشی از استفاده نادرست یا عدم رعایت نکات ایمنی است. در ادامه به برخی از این دلایل با جزئیات می پردازیم:

1. مسدود شدن سوپاپ ها: سوپاپ‌های زودپز نقش بسیار مهمی در تخلیه بخار اضافی و تنظیم فشار داخلی دارند. اگر سوپاپ‌ها به دلایلی مانند ذرات غذا مسدود شوند، فشار داخلی به‌طور خطرناکی افزایش می‌یابد. یکی از اشتباهات رایج در این مورد عدم تمیز کردن مرتب سوپاپ‌ها پس از هر بار استفاده است.
2. پر کردن بیش از حد زودپز: زودپزها دارای ظرفیت معینی هستند که باید رعایت شود. پر کردن بیش از حد زودپز، به ویژه با موادی که کف می‌کنند یا حجم آن‌ها در هنگام پخت افزایش می‌یابد، می‌تواند باعث انسداد سوپاپ‌ها و در نتیجه افزایش فشار شود. برای جلوگیری از این مشکل، زودپز نباید بیش از دو سوم ظرفیت خود پر شود و برای موادی مانند حبوبات یا برنج بهتر است این مقدار به نصف کاهش یابد.
3. فرسودگی قطعات: قطعات مهم زودپز مانند نوار لاستیکی دور درب و سوپاپ‌ها به مرور زمان ممکن است دچار فرسودگی شوند. این فرسودگی می‌تواند به نشت بخار یا بسته نشدن کامل درب منجر شود که در نهایت باعث افزایش فشار داخلی و ترکیدن دستگاه می‌شود. تعویض به موقع این قطعات می‌تواند از بروز چنین مشکلاتی جلوگیری کند.
4. استفاده از آب ناکافی: زودپز برای تولید بخار و ایجاد فشار نیاز به مقدار مشخصی آب دارد. عدم استفاده از آب کافی یا خشک شدن آب در حین پخت می‌تواند منجر به بالا رفتن بیش از حد فشار شود و دستگاه را در معرض خطر انفجار قرار دهد. استفاده از آب کافی نه تنها به تنظیم فشار کمک می‌کند، بلکه مانع از سوختگی غذا نیز می‌شود.

راه‌های جلوگیری از انفجار و ترکیدن زودپز:

حال که با دلایل اصلی انفجار زودپز آشنا شدیم، در این بخش به راهکارهایی می‌پردازیم که می‌توانند به جلوگیری از بروز این حوادث کمک کنند.

این مطلب هم مطالعه کنید: طرز تهیه انواع آبگوشت با زودپر

۱-تمیز کردن منظم سوپاپ‌ها و قطعات

همان‌طور که گفتیم ، سوپاپ‌ها نقشی کلیدی در تنظیم فشار و تخلیه بخار اضافی دارند. بنابراین، باید پس از هر بار استفاده از زودپز، این سوپاپ‌ها و دیگر قطعات مرتبط به دقت تمیز شوند تا از هرگونه انسداد جلوگیری شود. همچنین، عملکرد صحیح سوپاپ‌ها باید به طور مرتب بررسی شود تا در صورت وجود هرگونه مشکلی، آن‌ها تعویض شوند.

۲-استفاده صحیح از زودپز

همیشه باید دستورالعمل‌های سازنده را به دقت مطالعه کرده و رعایت کنید. هر مدل زودپز ممکن است ویژگی‌ها و نکات ایمنی خاصی داشته باشد که باید به آن‌ها توجه شود. استفاده نادرست از زودپز و عدم توجه به نکات ایمنی ممکن است منجر به حوادث خطرناکی شود. به عنوان مثال، باز کردن درب زودپز قبل از تخلیه کامل فشار داخلی یکی از اشتباهات رایجی است که می‌تواند باعث انفجار شود

روش‌های تخلیه فشار در زودپز شامل دو نوع کلی هستند: تخلیه طبیعی و تخلیه سریع. در تخلیه طبیعی، باید اجازه دهید که زودپز به آرامی و خود به خود فشار خود را کاهش دهد. این روش برای غذاهایی که کف زیادی تولید می‌کنند، مناسب‌تر است. در تخلیه سریع، می‌توانید سوپاپ تخلیه را باز کنید و بخار را به سرعت خارج کنید، اما این روش برای همه غذاها مناسب نیست.

۳-رعایت ظرفیت مجاز زودپز

هر زودپز دارای حد مجازی از حجم است که نباید از آن تجاوز کرد. این حد مجاز معمولاً در دفترچه راهنمای زودپز درج و به کاربر اعلام می شود که بیش از دو سوم حجم زودپز را پر نکند. رعایت این نکته به ویژه هنگام پخت مواد غذایی که حجم آن‌ها افزایش می‌یابد یا کف می‌کنند بسیار حائز اهمیت است.

۴-بررسی و تعویض نوار لاستیکی درب

نوار لاستیکی دور درب زودپز وظیفه آب‌بندی دستگاه را بر عهده دارد و اگر دچار پارگی، ترک یا فرسودگی شود، ممکن است بخار به درستی محبوس نشود و فشار داخلی دستگاه به طور خطرناکی افزایش یابد. بررسی منظم این نوار و تعویض آن در صورت نیاز می‌تواند از بروز این خطرات جلوگیری کند.

۵-اطمینان از بسته شدن صحیح درب

درب زودپز را باید به درستی ببندید تا بخار بتواند به درستی در داخل دستگاه حفظ شود. اگر درب را به طور کامل نبندید، ممکن است بخار از شکاف‌ها خارج شود و به تدریج فشار داخلی افزایش پیدا کند. قبل از شروع به پخت و پز، از قفل شدن صحیح درب مطمئن شوید و از سالم بودن واشرها اطمینان حاصل کنید​

۶-استفاده از آب کافی و تنظیم دما

همان‌طور که اشاره شد، آب کافی برای عملکرد صحیح زودپز ضروری است. بدون آب کافی، بخار تولید نمی‌شود و فشار به طور مناسب تنظیم نمی‌گردد. همچنین، تنظیم دمای مناسب بر اساس نوع غذا و رعایت دستورات پخت، می‌تواند به جلوگیری از حوادث احتمالی کمک کند.

۷-باز نکردن ناگهانی درب

یکی از اشتباهات رایجی که ممکن است باعث بروز حادثه شود، باز کردن درب زودپز قبل از تخلیه کامل فشار است. همیشه باید منتظر بمانید تا فشار به طور کامل تخلیه شود و سپس درب را باز کنید. برخی از زودپزها دارای سوپاپ‌های تخلیه سریع هستند که می‌توانند به کاهش سریع فشار کمک کنند، اما در هر صورت باید به دستورالعمل‌های سازنده توجه کرد.

۸-استفاده از زودپزهای مدرن

زودپزهای مدرن اغلب دارای سیستم‌های ایمنی چندگانه هستند که شامل سوپاپ‌های اضافی، قفل‌های ایمنی و سیستم‌های تخلیه خودکار فشار می‌شوند. استفاده از این نوع زودپزها می‌تواند ایمنی استفاده را افزایش و احتمال بروز حادثه را به شدت کاهش دهد. استفاده از زودپزهایی که بیش از حد قدیمی شده‌اند یا دچار خرابی‌های مکرر می‌شوند، به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

۹-نظارت در هنگام استفاده

نظارت بر زودپز هنگام استفاده از آن بسیار حیاتی است. هیچ‌گاه زودپز را بدون نظارت در حال کار رها نکنید. همواره باید بر عملکرد زودپز نظارت کنید و در صورت مشاهده هرگونه ناهنجاری، مانند خروج بخار غیرعادی یا صداهای غیرمعمول، بلافاصله زودپز را خاموش کرده و علت مشکل را بررسی کنید. این نظارت می‌تواند از بروز حوادث ناخواسته جلوگیری کند.

سخن پایانی

استفاده از زودپز یکی از بهترین راه‌ها برای پخت سریع و کارآمد غذاست، اما اگر به نکات ایمنی توجه نکنید، این دستگاه می‌تواند خطرات جدی ایجاد کند. با رعایت نکات ساده‌ای مانند پر نکردن بیش از حد زودپز، استفاده صحیح از دستگاه و تعویض به موقع قطعات فرسوده، می‌توانید خطرات احتمالی انفجار زودپز را به حداقل برسانید.

منبع samila.ir